Voor wie niet praten wil of kan over seksueel misbruik Seksueel misbruik is voor kinderen die het meegemaakt hebben en hun omgeving vaak een beladen onderwerp, dit gaat vaak gepaard met heftige emoties en schaamte. Dat alles kan ervoor zorgen dat de slachtoffertjes liever zwijgen. Maar daarmee zijn de gevoelens en de effecten van het seksueel misbruik niet weg. Die vragen erom om uitgedrukt te worden. Dan kan creatief werken, in een veilige omgeving, uitkomst bieden. Materiaalkeuze en seksueel misbruik Bij creatieve therapie draait heel veel om afstemmen op de leefwereld van het kind. Je hoeft niet te kunnen tekenen of schilderen om jezelf te kunnen uitdrukken in verf of in tekeningen. Bij seksueel misbruik is, zeker in het begin van de therapie, de materiaalkeuze heel belangrijk voor de veiligheid van het kind. Klei of pastelkrijt bijvoorbeeld zou ik niet zo snel voorstellen, dat spreekt direct de tastzin aan, en dat is vaak te confronterend voor kinderen met ervaringen met seksueel misbruik. De regie bij het kind leggen Bij kinderen, maar in het bijzonder bij mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt is het van groot belang dat het kind de regie heeft. Het kind maakt de keuzes. Dat begint al met de maat van het papier. Sommige mensen voelen zich niet comfortabel bij een groot vel, anderen hebben aan het grootste vel papier nog niet genoeg. Wanneer ik bijvoorbeeld met ADHD-ers werk zie je dat terug: die willen groter dan het grootste papier. Mijn uitdaging is dan om een papier te vinden dat voor één keer zo groot is, dat ze er niet aan alle kanten overheen gaan. Uitdagen om te groeien Veiligheid is voor iedereen anders: voor sommige kinderen is werken met één kleur heel veilig. Weer een ander houdt zich meer vast aan de voorstelling en die zal eerder een tekenmateriaal gebruiken. Dat is allemaal prima in de beginfase. Later in het proces kan het echter heel effectief zijn om kinderen uit te dagen om hun voorkeuren los te laten. Eigenlijk ben je als therapeut constant bezig om waar te nemen: ‘Moet ik hier de klant uitdagen of niet?’ Bij welke fase van verwerking zou je creatieve therapie inzetten? Als het gaat om seksueel misbruik dan kan kunstzinnige therapie heel mooi ingezet worden aan het begin van het proces, vooral als het nog te moeilijk lijkt om erover te praten. Maar het kan ook heel goed tegen het einde ingezet worden, als er bijvoorbeeld beelden blijven hangen, waar je van af wilt. Ik peil altijd heel erg waar iemand zit. Ook hier geldt: ‘voor ieder op maat gemaakt’.

Wat zijn de gevolgen van seksueel misbruik voor kinderen?

De gevolgen op korte termijn variëren in ernst en kunnen geestelijk of lichamelijk van aard zijn:

 

Kinderen die 'licht' misbruik hebben meegemaakt vertonen vaak geen symptomen. Datzelfde geldt voor kinderen die ernstiger zijn misbruikt maar de veerkracht hebben om zich te herstellen of die door ouders of de niet misbruikende ouder goed worden opgevangen. Van alle kinderen met misbruikervaring vertoonde volgens verschillende onderzoeken tussen de 21 en 49 procent geen opmerkelijk gedrag in de periode kort na het bekend worden van het misbruik. Maar bij sommigen van hen steken nadelige gevolgen pas vele jaren later de kop op.

 

Kinderen die een 'matige' misbruikervaring hebben opgedaan, zijn vaak in meer of mindere mate van slag. Hun basis gevoel van veiligheid is aangetast. Zij zijn bang voor situaties die lijken op de misbruiksituaties. Bijvoorbeeld, het kind wil niet aangeraakt worden of durft zich tijdens de gymles niet te verkleden. Deze kinderen zijn somber en ontwikkelen zich sociaal gezien langzamer dan normaal.

 

Kinderen die 'ernstig' zijn misbruikt, hebben vaak lichamelijke klachten en letsels en vertonen soms seksueel gedrag dat niet past bij hun leeftijd. Jongens worden vaak brutaal, agressief of overactief. Meisjes daarentegen worden bang, klappen dicht, raken depressief en apathisch en hebben in niemand meer vertrouwen, ook niet in zichzelf. Ze vinden zichzelf slecht, vies en voelen zich schuldig.

 

Kinderen die 'zeer ernstig' zijn misbruikt, hebben naast bovengenoemde gevolgen ook vaak last van een psychisch trauma. Het waren voor hen immers heel bedreigende ervaringen. Zij hebben nachtmerries, slaapproblemen, paniekaanvallen, problemen met lichaamsbeleving, geheugen- en persoonlijkheidsproblemen.

Veel symptomen zijn niet alleen het gevolg van de seksuele contacten, maar hebben ook te maken met andere problemen die het kind belasten: de druk tot geheimhouding die door de dader werd afgedwongen en het gevoel van medeplichtigheid dat het kind werd opgedrongen.

 

Bij seksueel misbruik binnen het gezin zijn er extra nadelige gevolgen als het kind of de jongere misbruikt wordt door de vader en als er sprake is van langdurige en ernstig verstoorde relaties in het gezin, lichamelijke mishandeling, emotionele verwaarlozing door de ouders of een crisis die in het gezin ontstaat nadat het misbruik is uitgekomen.

 

De gevolgen zijn ook ernstiger als:

  • de contacten op jongere leeftijd (jonger dan twaalf jaar) hebben plaatsgevonden
  • het kind zich moeilijk kon onttrekken aan de seksuele contacten
  • de pleger een familielid was in plaats van een vreemde - de seksuele contacten vaak plaatsvonden
  • het misbruik lang aanhield
  • dwang, chantage of geweld werd gebruikt
  • bij het misbruik sprake was van penetratie
  • de ouder(s) het kind onvoldoende hebben gesteund toen het misbruik bekend werd.

Bij de helft tot tweederde van alle kinderen verminderen de symptomen aanzienlijk in het eerste anderhalf jaar na het stoppen van het misbruik. Bij 10 tot 24 procent nemen de symptomen echter toe in die periode.

 

 

Praktijk Yinnar | Vredeman de Vriesstraat 27 | 8921 BR Leeuwarden | 058 215 76 23 | info@praktijkyinnar.nl | www.praktijkyinnar.nl